Plastične kese postale su svakodnevni predmet u savremenom društvu zbog praktičnosti i masovne potrošnje. Lako ih dobijamo, koristimo nekoliko minuta, a zatim odbacujemo, često ne razmišljajući o njihovoj sudbini u prirodi. Međutim, nestanak plastične kese iz vidokruga ne znači i nestanak iz životne sredine. Naprotiv, kese ostaju prisutne decenijama, pa čak i vjekovima, kružeći kroz ekosisteme i ostavljajući dugoročne posljedice po biodiverzitet i zdravlje ljudi.
Naizgled bezopasna plastična kesa u prirodi, zapravo stvara ozbiljne probleme tokom raspadanja. Plastika se postepeno raspada na manje fragmente, a spoljašnji faktori poput sunčevog zračenja, kiseonika, vlage i mehaničkih sila uzrokuju hemijske reakcije koje oslobađaju razne supstance, uključujući i toksične materije.
Standardne plastične kese u Crnoj Gori napravljene su od polietilena (PE). Njihova razgradnja stvara mikroplastiku, a zatim i nanočestice, koje se lako šire atmosferskim putem, talože u zemljištu ili vodi i mogu dospjeti u žive organizme. Zbog izuzetno malog promjera, ove čestice mogu proći kroz ćelijske barijere, utičući na biohemijske procese i plodnost, smanjujući aktivnost gljiva i bakterija u zemljištu. Jednom kad mikroplastika dospije u tlo ili vodu, lako ulazi u lanac ishrane, što predstavlja rizik i za čovjeka.
Prilikom oksidacije, polietilen može stvarati hemikalije poput ftalata, bisfenola, fosfata i siloksana. Ove supstance kontaminiraju tlo, sediment i vodu. Ftalati i bisfenoli, djeluju kao endokrini disruptori, što znači da mogu remetiti rad hormonskog sistema, metabolizam i reprodukciju. Neka istraživanja povezuju ih i sa ozbiljnim oboljenjima.
Posebnu opasnost predstavlja spaljivanje plastičnih kesa. Bilo na deponiji, u domaćinstvu ili na otvorenom, sagorijevanje proizvodi toksične gasove, uključujući dioksine, furane, PFAS, policiklične aromatične ugljovodonike (PAH) i isparljiva organska jedinjenja (VOCs), koji nadražuju pluća i mogu biti kancerogeni. Takođe se oslobađaju PM 2.5 čestice, vrlo sitne čestice koje lako prodiru duboko u pluća i teško se eliminišu iz organizma.
Plastične kese nisu samo estetski problem ili privremeni otpad već su hemijski aktivni i dugotrajni zagađivači. Njihovi fragmenti i hemikalije kruže kroz ekosisteme, akumuliraju se u lancu ishrane i konačno dospijevaju do čovjeka. Upravo u ovoj nevidljivoj, ali trajnoj cirkulaciji leži njihova najveća opasnost.
Zbog toga, pitanje plastičnih kesa nije samo pitanje otpada, već pitanje očuvanja biodiverziteta, kvaliteta životne sredine i javnog zdravlja. Mikroplastika i toksični aditivi već su prisutni u hrani, vodi i vazduhu, a takav problem ne smijemo ignorisati. Važno je smanjiti upotrebu jednokratnih plastičnih kesa i prelaziti na višekratne alternative.
Tekst je nastao kao dio edukativne kampanje u okviru projekta “Istina o plastičnim kesama” koji realizuje NVO Green Home, a koji je podržan od strane Fonda za zaštitu životne sredine – Eko fond.
